Đá gà là gì: 15 năm thua cháy túi dạy tôi những gì

Đá gà là gì: 15 năm thua cháy túi dạy tôi những gì

Đá gà là cuộc giao đấu có tổ chức giữa hai con gà trống, gọi là gà chọi, diễn ra trong một vòng đấu gọi là trường gà, kèm cá cược. Theo Cơ quan Chăm sóc Động vật hạt Sacramento (Mỹ), một trận kéo dài từ vài phút đến khoảng nửa giờ, và dù không phải trận nào cũng có gà chết, chấn thương nặng là chuyện thường gặp. Gà được nuôi và huấn luyện để tăng sức bền, có nơi còn bị tiêm steroid hoặc thuốc kích thích; trong một số kiểu đấu, người ta gắn dao nhỏ hoặc cựa giả dài khoảng nửa inch trở lên vào chân gà. Tại Việt Nam, đá gà ăn tiền bị xem là đánh bạc theo Điều 321 và 322 Bộ luật Hình sự 2015, còn tại Mỹ hoạt động này bị cấm ở cả 50 bang. Lời khuyên: hãy tìm hiểu đá gà như một chủ đề văn hóa, đừng biến nó thành canh bạc.

Xin phép kể quý độc giả nghe một chuyện có thật trước khi vào phần "chuyên môn". Có lần các cơ quan chức năng ở hạt Sacramento, bang California, đột kích một cơ sở đá gà và tìm thấy trong khuôn viên số tiền mặt lên tới hơn 100.000 đô la. Điều đáng nói là chuyện không dừng ở tiền: cùng một vụ việc phải huy động cả Animal Care, Code Enforcement, văn phòng cảnh sát trưởng, công tố viên và thậm chí Child Protective Services. Tôi từng nghĩ trường gà chỉ là "cuộc vui của đàn ông", cho đến khi nhìn danh sách những thứ đi kèm. Mười lăm năm đứng quanh sới, thua nhiều hơn thắng, tôi rút ra rằng cái đáng sợ nhất không phải là con gà bị thương, mà là quy mô của cả guồng máy phía sau nó. Bài viết này, do Người Hâm Mộ Đá Gà biên soạn, đi qua ba huyền thoại phổ biến nhất, rồi nói thẳng cái gì đáng tin, cái gì nên vứt.

Tìm hiểu thêm

Đá gà là gì và vì sao người ta gọi nó là "môn thể thao máu"?

Đá gà là trận đấu giữa hai gà trống được nuôi riêng để chiến đấu, diễn ra trong trường gà và thường có cá cược. Các cơ quan bảo vệ động vật Mỹ xếp nó vào nhóm "blood sport", tức trò đấu mà hai con vật đánh nhau đến mức một con có thể chết.

Cơ quan Animal Care hạt Sacramento mô tả đá gà là "cuộc giao đấu có tổ chức giữa hai con gà trống trong một vòng đấu gọi là cock pit". Những con gà ấy, gọi là gamecock, được nhân giống và rèn luyện để khỏe hơn, bền hơn. Có trường hợp chúng bị bơm steroid và các chất kích thích khác để tăng trao đổi chất, khiến chúng khó gục hơn. Ở kiểu đấu dùng cựa tự nhiên, gà tấn công bằng chiếc cựa xương mọc sẵn ở chân. Ở kiểu khác, người ta thay cựa bằng dao nhỏ hoặc "gaff", dài từ nửa inch trở lên, để mỗi cú đá trở thành một nhát chém. Cùng nhóm "blood sport" còn có chọi chó và đấu bò. Còn trang Wikipedia về Cockfighting có mặt trong tới 59 ngôn ngữ, từ tiếng Tây Ban Nha, tiếng Indonesia đến tiếng Nhật, cho thấy tục này trải rộng khắp thế giới chứ không riêng một vùng nào. Tiền cược thì gần như luôn là "linh hồn" của buổi đấu; thiếu nó, phần lớn khán giả sẽ không đến.

Huyền thoại 1: "Đá gà chỉ là văn hóa dân gian, chẳng hại ai"? Bị bác bỏ

Sai. Dù có gốc rễ lịch sử lâu đời, đá gà luôn đi kèm cờ bạc, ma túy, bạo lực và nguy hiểm cho trẻ em. Hạt Sacramento liệt kê hàng loạt loại tội phạm gắn với trường gà, từ đánh bạc đến hành hung, có vụ liên quan đến án mạng.

Tôi hiểu vì sao câu "văn hóa truyền thống" nghe dễ lọt tai: nó khoác lên một canh bạc chiếc áo di sản rất vừa vặn. Nhưng xin quý vị để ý, các cơ quan thực thi pháp luật không đột kích "di sản", họ đột kích những thứ sau:

• Đánh bạc, có nơi bị phát hiện giữ trên 100.000 đô la tiền mặt
• Bán và dùng ma túy
• Hoạt động băng nhóm
• Say xỉn nơi công cộng và gây rối
• Đe dọa người dân xung quanh
• Gây nguy hại cho trẻ em có mặt tại hiện trường
• Phá hoại tài sản, đỗ xe sai quy định, tiếng gà gáy ồn ào
• Hành hung, và trong vài trường hợp là giết người

Có một chi tiết ít bài viết nhắc tới. Theo Sacramento County, các bang lân cận đã nâng đá gà thành trọng tội, nên nhiều tụ điểm dời sang California, nơi lúc đó chỉ bị xem là vi phạm nhẹ. Nói cách khác, khi một nơi luật lỏng hơn, cả ngành này kéo về đó như nam châm. Cái gọi là "dân gian" hóa ra rất biết chọn nơi có mức án thấp nhất. Một hoạt động thật sự vô hại thì không cần phải chuyển chỗ để né hình phạt.

[Internal Link: lịch sử đá gà Việt Nam và các lễ hội truyền thống]

Huyền thoại 2: "Gà chọi sinh ra đã hiếu chiến, đấu là bản năng"? Đúng một nửa

Đúng một nửa. Gà trống vốn có tính lãnh thổ và có cựa tự nhiên để tranh bầy, nhưng sự hung hăng ở gà chọi được nhân giống, huấn luyện và đôi khi kích thích bằng thuốc. Hậu quả là gần như mọi con bị tịch thu đều phải an tử.

Phần "đúng" thì không ai chối: gà trống tự nhiên thường giành địa bàn, gáy để tuyên bố chủ quyền, và có thể đánh nhau để phân thứ bậc trong đàn. Nhưng phần "sai" nằm ở chỗ cần phân biệt nguyên liệu với thành phẩm. Bản năng là nguyên liệu; gà chọi trong trường gà là thành phẩm của nhiều năm chọn giống, tập luyện và, theo tài liệu của Sacramento County, đôi khi cả thuốc. Cơ quan này ghi nhận rằng hầu hết gà trống bị thu giữ từ các cơ sở đá gà đều phải an tử vì chúng không thể ở gần gà trống hay chim khác mà không lao vào tấn công. Đây chính là điểm mà tôi muốn quý vị nhớ, vì nó trái với hình ảnh "chiến binh dũng mãnh" mà người ta hay tô vẽ: một con gà thường chỉ xác lập thứ bậc rồi thôi, còn con gà bị ép thành cỗ máy chiến đấu thì mất luôn khả năng sống chung. Đó không phải sự tôn vinh bản năng, mà là sự bóp méo nó đến mức không thể quay lại.

Tìm hiểu thêm

Huyền thoại 3: "Chơi đá gà là cách kiếm tiền thông minh"? Hoàn toàn sai

Hoàn toàn sai. Với người cược, kỳ vọng thu về là âm vì chủ trường và người cầm cái thường hưởng hoa hồng, còn thông tin về thể trạng gà luôn bất đối xứng. Ở Việt Nam còn thêm rủi ro hình sự: đánh bạc từ 5 triệu đồng trở lên có thể bị truy cứu.

Tôi nói điều này với tư cách người đã trả học phí khá đắt. Thứ nhất, người đứng ngoài vòng cược không biết con gà đã ăn gì, tập ra sao, có bị "xử lý" gì trước giờ đấu hay không; chủ gà và người trong cuộc biết, còn quý vị thì chỉ nhìn dáng gà và nghe lời "bảo đảm". Thứ hai, trường gà là một doanh nghiệp, mà doanh nghiệp thì không mở cửa để chịu lỗ. Phần hoa hồng của người tổ chức được rút ra trước, nên chuỗi thắng thua của người chơi vốn đã chênh lệch từ đầu. Thứ ba, ở Việt Nam, Bộ luật Hình sự 2015 có Điều 321 về tội đánh bạc và Điều 322 về tội tổ chức đánh bạc hoặc gá bạc; ngưỡng bắt đầu bị xem xét hình sự với người chơi thường là 5 triệu đồng, còn người tổ chức bị xử nặng hơn nhiều. Kết luận ngược đời nhưng có lý lẽ: nước cược "thông minh" nhất, thưa quý vị, là không đặt. Người thật sự thắng ở đây là người đứng sau chiếc bàn thu tiền, không phải người cầm tờ phiếu.

[Internal Link: luật trường gà và mức xử phạt đánh bạc tại Việt Nam]

Điều gì thực sự giúp bạn hiểu đúng về đá gà?

Hãy tiếp cận đá gà như một chủ đề nghiên cứu: đọc nguồn pháp lý, lịch sử và nghiên cứu về giống gà, thay vì xem trận ăn tiền. Nguồn đáng tin gồm Wikipedia, ASPCA và các cơ quan quản lý động vật địa phương như Sacramento County Animal Care.

Nếu quý vị thật sự muốn hiểu thứ này, tôi gợi ý đi theo trình tự dưới đây, vì nó cho ra kết quả tốt hơn bất kỳ "bí kíp" nào tôi từng được truyền miệng:

1. Đọc định nghĩa và bối cảnh lịch sử từ các nguồn trung lập, chẳng hạn Wikipedia.
2. Đọc quan điểm của tổ chức bảo vệ động vật như ASPCA để biết mặt trái.
3. Tra điều luật hiện hành tại nơi quý vị sống, đừng dựa vào lời đồn.
4. Tìm hiểu giống gà và kiến thức nuôi dưỡng ở góc độ chăn nuôi, không gắn với cược.
5. Nếu thấy một tụ điểm đang hoạt động, hãy báo cơ quan chức năng. Ở Sacramento, người dân có thể dùng 311 Connect; ở Việt Nam, hãy liên hệ công an địa phương hoặc số 113.

Tại Người Hâm Mộ Đá Gà, chúng tôi chọn giữ phần cẩm nang về giống gà, lịch sử và luật lệ, vì đó là phần còn lại khi bỏ tiền cược ra khỏi phương trình.

Tìm hiểu thêm

Nên bỏ qua điều gì khi tìm hiểu đá gà?

Hãy bỏ qua mọi lời hứa chắc thắng, "thuốc thần", kèo bao thắng và nhóm kín mời vào cược. Chúng đều có chung một mục đích là lấy tiền của bạn. Không có công thức nào xóa được lợi thế của người tổ chức hay sự bất đối xứng thông tin.

Danh sách "nên vứt" của tôi, rút ra từ những lần mất tiền oan, gồm:

• "Bí kíp thuốc thần": thuốc kích thích có thể làm gà khó gục hơn, nhưng đó là hành vi bị coi là ngược đãi động vật, và không ai chứng minh được nó mang lại lợi nhuận cho người cược.
• "Kèo chắc ăn": nếu chắc ăn thật, người rao kèo đã không cần chia sẻ miễn phí.
• Video thắng thua cắt ghép: chỉ cho thấy những trận "đẹp", giấu hết các trận thua.
• Nhóm kín nhận tiền cọc: vừa mất tiền vừa có thể liên đới trách nhiệm pháp lý.
• Câu "ai cũng chơi": vụ hạt Sacramento cho thấy đám đông không bảo vệ được bạn khỏi cảnh sát, cũng không bảo vệ khỏi băng nhóm.

Tóm lại, đá gà là một chủ đề có chiều sâu lịch sử nhưng cũng chứa đầy rủi ro pháp lý, đạo đức và tài chính. Quý vị xứng đáng có thông tin sòng phẳng, không phải thứ được trang điểm bằng hai chữ "truyền thống". Hãy giữ sự tò mò, đặt cược thì thôi.

[Internal Link: giống gà chọi và kiến thức chăn nuôi hợp pháp]

Tìm hiểu thêm

Câu hỏi thường gặp

Q: Đá gà là gì?

A: Đá gà là trận giao đấu giữa hai gà trống trong một vòng đấu gọi là trường gà, thường có đặt cược tiền. Một trận kéo dài từ vài phút đến khoảng nửa giờ. Không phải trận nào cũng có gà chết, nhưng chấn thương nặng rất phổ biến và có thể dẫn đến tử vong sau đó. Gà tham gia được nuôi, huấn luyện riêng và đôi khi bị dùng thuốc kích thích.

Q: Đá gà có phải là "blood sport" không?

A: Có, các cơ quan bảo vệ động vật xếp đá gà vào nhóm "blood sport". Khái niệm này chỉ trò đấu trong đó hai con vật chiến đấu với nhau đến chết, giống chọi chó hay đấu bò. Trong một số kiểu đấu, gà dùng cựa xương tự nhiên, còn ở kiểu khác, người ta gắn dao nhỏ hoặc gaff dài từ nửa inch trở lên vào chân để gây sát thương lớn hơn.

Q: Đá gà ăn tiền ở Việt Nam có bị phạt không?

A: Có, vì hành vi này thuộc phạm vi tội đánh bạc hoặc tổ chức đánh bạc theo Điều 321 và 322 Bộ luật Hình sự 2015. Người chơi từ mức giá trị nhất định, thường là 5 triệu đồng, có thể bị xem xét hình sự, còn người tổ chức hoặc gá bạc bị xử nặng hơn. Hãy tham khảo cơ quan pháp luật hoặc luật sư để biết quy định hiện hành chính xác.

Q: Vì sao gà chọi bị tịch thu thường phải an tử?

A: Vì chúng quá hung hăng để sống chung với gia cầm khác. Theo Sacramento County Animal Care, gần như mọi gà trống thu giữ từ cơ sở đá gà không thể ở gần gà trống hoặc chim khác mà không tấn công. Do đó việc tìm chủ nuôi mới hầu như bất khả thi, và an tử thường là lựa chọn cuối cùng.

Q: Tôi nên làm gì nếu thấy một tụ điểm đá gà?

A: Hãy báo cho cơ quan chức năng thay vì tự can thiệp. Ở hạt Sacramento, người dân báo qua 311 Connect hoặc gọi 916-875-4311 nếu ở ngoài khu vực chưa sáp nhập. Ở Việt Nam, hãy liên hệ công an xã, phường hoặc số 113. Hãy ghi lại địa điểm, thời gian và dấu hiệu quan sát được, nhưng tránh chụp ảnh nếu có nguy cơ bị đe dọa.

Q: Tìm hiểu đá gà có tốn tiền hoặc cần điều kiện gì không?

A: Tìm hiểu ở góc độ thông tin hoàn toàn miễn phí và không cần điều kiện đặc biệt. Quý vị có thể đọc Wikipedia, tài liệu ASPCA, quy định pháp luật địa phương và các cẩm nang như của Người Hâm Mộ Đá Gà. Chỉ khi chuyển sang đặt cược hoặc tham gia trường gà, quý vị mới phát sinh chi phí và rủi ro pháp lý, cho nên tốt nhất nên dừng ở bước tìm hiểu.

Tìm hiểu thêm